Điều gì khiến Trương Gia Giới trở thành di sản thiên nhiên thế giới đầu tiên của Trung Quốc?

Trương Gia Giới là công viên rừng quốc gia đầu tiên của Trung Quốc từ năm 1982, còn Vũ Lăng Nguyên bao gồm Trương Gia Giới được UNESCO công nhận di sản thiên nhiên thế giới vào tháng 12/1992, cùng đợt với Cửu Trại Câu và Hoàng Long. Lý do là hơn 3.000 trụ đá sa thạch thạch anh cao trên 200 mét, dạng địa hình hiếm tới mức giới khoa học gọi là địa mạo Trương Gia Giới.

Trương Gia Giới có thực sự là di sản thiên nhiên thế giới đầu tiên của Trung Quốc không?

Trương Gia Giới đúng là công viên rừng quốc gia đầu tiên của Trung Quốc, được Quốc vụ viện phê duyệt ngày 25 tháng 9 năm 1982, nhưng danh hiệu di sản thiên nhiên thế giới lại thuộc về khu vực rộng hơn mang tên Vũ Lăng Nguyên, bao gồm cả Trương Gia Giới, được UNESCO công nhận vào tháng 12 năm 1992. Đáng chú ý, Vũ Lăng Nguyên không phải là di sản thiên nhiên duy nhất của Trung Quốc được công nhận năm đó, vì Cửu Trại Câu và Hoàng Long tại Tứ Xuyên cũng được UNESCO đưa vào danh sách di sản thiên nhiên thế giới trong cùng kỳ họp thứ 16 của Ủy ban Di sản Thế giới. Vì vậy, cách nói chính xác nhất là Trương Gia Giới giữ kỷ lục công viên rừng quốc gia đầu tiên của Trung Quốc, còn Vũ Lăng Nguyên nằm trong nhóm những di sản thiên nhiên thế giới đầu tiên của Trung Quốc chứ không phải trường hợp duy nhất được công nhận sớm nhất.

Vũ Lăng Nguyên gồm những khu vực nào, vì sao gộp chung khi xét di sản?

Vũ Lăng Nguyên là tên gọi chung cho 4 khu vực liền kề được UNESCO xét duyệt cùng lúc: Công viên rừng quốc gia Trương Gia Giới, khu bảo tồn thiên nhiên Sách Khê Dục, khu bảo tồn thiên nhiên Thiên Tử Sơn và khu thắng cảnh Viên Gia Giới. Bốn khu vực này được gộp chung vì có chung một nền địa chất sa thạch thạch anh, cùng hệ sinh thái rừng á nhiệt đới và cùng nằm trong một vùng địa lý liên tục thuộc thành phố Trương Gia Giới ngày nay. Việc xét duyệt theo cả cụm thay vì từng khu riêng lẻ giúp UNESCO đánh giá đầy đủ hơn quy mô và tính toàn vẹn sinh thái của toàn bộ hệ thống núi đá, thay vì chỉ nhìn nhận một phần cảnh quan. Diện tích vùng lõi được UNESCO công nhận vào khoảng 397,5 km2, trong đó riêng Công viên rừng quốc gia Trương Gia Giới chiếm khoảng 48 km2.

[Ảnh: Toàn cảnh bốn khu vực thuộc Vũ Lăng Nguyên nhìn từ trên cao]

Vì sao hơn 3.000 trụ đá sa thạch ở đây được xem là hiện tượng thiên nhiên độc nhất thế giới?

Vũ Lăng Nguyên sở hữu hơn 3.000 trụ đá và đỉnh núi sa thạch thạch anh, nhiều trụ cao hơn 200 mét, mọc san sát như một khu rừng đá giữa thảm thực vật xanh rậm rạp, đây là mật độ và quy mô hiếm gặp ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới theo hồ sơ đánh giá của UNESCO. Loại địa hình cột đá sa thạch thạch anh này đặc biệt tới mức giới địa chất học đặt hẳn một thuật ngữ riêng là địa mạo Trương Gia Giới để mô tả kiểu địa hình tương tự ở những nơi khác, tương tự cách gọi địa mạo karst hay địa mạo băng hà. Các trụ đá hình thành qua hàng trăm triệu năm nhờ quá trình phong hóa và xâm thực chọn lọc dọc theo các khe nứt tự nhiên trong khối sa thạch, để lại những cột đá đứng riêng lẻ thay vì bào mòn thành vách núi liền khối như nhiều dạng địa hình núi đá khác.

UNESCO công nhận Vũ Lăng Nguyên dựa trên tiêu chí nào?

UNESCO công nhận Vũ Lăng Nguyên chủ yếu dựa trên tiêu chí về vẻ đẹp thẩm mỹ vượt trội và hiện tượng thiên nhiên siêu việt, hiếm có hoặc độc nhất, cụ thể là quần thể trụ đá sa thạch có một không hai kết hợp với thảm rừng dày đặc bao phủ. Hồ sơ đánh giá của Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế từng nhận định khu vực này vượt trội hơn hẳn các cảnh quan trụ đá tương tự trên thế giới về quy mô, mật độ, độ phủ thực vật và nguồn nước ngọt dồi dào duy trì hệ sinh thái xung quanh. Tiêu chí về môi trường sống của các loài bị đe dọa từng được cân nhắc thêm nhưng cần nghiên cứu bổ sung vào thời điểm xét duyệt năm 1992.

[Ảnh: Rừng trụ đá sa thạch thạch anh cao hơn 200 mét tại Vũ Lăng Nguyên]

Cây cầu tự nhiên và hang động đá vôi ở Vũ Lăng Nguyên có gì đặc biệt?

Thiên Kiều Sinh Không là cây cầu đá tự nhiên cao khoảng 357 mét so với đáy thung lũng, được xem là một trong những cây cầu tự nhiên cao nhất thế giới, hình thành do nước xâm thực xuyên qua một vách đá sa thạch mỏng qua hàng triệu năm. Ngoài cây cầu này, Vũ Lăng Nguyên còn có khoảng 40 hang động đá vôi với nhũ đá, măng đá hình thành từ khoáng chất canxit lắng đọng, tạo thêm một lớp cảnh quan hoàn toàn khác so với rừng trụ đá sa thạch phía trên mặt đất. Sự kết hợp giữa địa hình trên mặt đất và hệ thống hang động ngầm bên dưới là một trong những lý do khiến hồ sơ di sản của Vũ Lăng Nguyên được đánh giá toàn diện hơn nhiều so với chỉ xét riêng cảnh quan trụ đá nhìn thấy từ các đài quan sát.

Hệ sinh thái Vũ Lăng Nguyên đa dạng thế nào, có loài quý hiếm nào?

Toàn bộ khu vực Vũ Lăng Nguyên ghi nhận khoảng 3.000 loài thực vật, trong khi riêng phạm vi Công viên rừng quốc gia Trương Gia Giới đã thống kê được hơn 720 loài thực vật và 149 loài động vật, độ che phủ rừng tại đây đạt khoảng 98 phần trăm diện tích. Mức độ đa dạng sinh học này một phần nhờ địa hình bị chia cắt bởi vô số khe núi và vách đá dựng đứng, tạo ra nhiều tiểu vùng khí hậu khác nhau trong cùng một khu vực, cho phép nhiều loài cùng tồn tại mà ít cạnh tranh trực tiếp.

Những loài động vật quý hiếm nào đang được bảo vệ tại đây?

Vũ Lăng Nguyên ghi nhận khoảng 116 loài động vật có xương sống, trong đó có những loài đang bị đe dọa như kỳ giông khổng lồ Trung Hoa và báo gấm, cùng một số loài khác như sói đỏ, gấu ngựa châu Á và hoẵng nước Trung Hoa. Kỳ giông khổng lồ Trung Hoa là loài lưỡng cư lớn nhất thế giới còn tồn tại, sống chủ yếu trong các dòng suối mát và sạch trong khu bảo tồn, rất nhạy cảm với ô nhiễm nguồn nước nên sự hiện diện của loài này cũng được xem như một chỉ dấu cho thấy chất lượng môi trường tự nhiên tại đây vẫn được bảo tồn tốt.

[Ảnh: Suối nước trong khu bảo tồn, môi trường sống của kỳ giông khổng lồ Trung Hoa]

Trương Gia Giới trở thành công viên rừng quốc gia đầu tiên của Trung Quốc như thế nào?

Trương Gia Giới được Quốc vụ viện Trung Quốc phê duyệt thành lập Công viên rừng quốc gia Trương Gia Giới vào ngày 25 tháng 9 năm 1982, đánh dấu lần đầu tiên Trung Quốc có một khu vực được chính thức công nhận dưới danh hiệu công viên rừng quốc gia. Trước năm 1982, khu vực này chủ yếu được quản lý như một trang trại lâm nghiệp phục vụ khai thác gỗ, và chính việc phát hiện giá trị cảnh quan đặc biệt của rừng trụ đá đã thúc đẩy chính quyền chuyển đổi mục đích sử dụng từ khai thác sang bảo tồn. Quyết định này đi trước danh hiệu di sản thiên nhiên thế giới của UNESCO tới 10 năm, cho thấy giá trị của khu vực đã được nhìn nhận từ rất sớm ở cấp quốc gia trước khi được cộng đồng quốc tế công nhận chính thức.

Danh hiệu di sản thiên nhiên thế giới mang lại điều gì cho du khách ngày nay?

Danh hiệu di sản thiên nhiên thế giới giúp Vũ Lăng Nguyên được đầu tư hạ tầng bảo tồn và du lịch bài bản hơn, từ hệ thống cáp treo, thang máy ngoài trời Bách Long cao hơn 300 mét đến các tuyến đường mòn được xây dựng để hạn chế tác động lên hệ sinh thái tự nhiên xung quanh. Việc được UNESCO công nhận cũng đồng nghĩa khu vực phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt hơn về giới hạn lượng khách, bảo vệ thảm thực vật và ngăn xây dựng công trình mới trong vùng lõi, nhờ vậy cảnh quan trụ đá mà du khách nhìn thấy ngày nay vẫn giữ được gần như nguyên trạng so với hình ảnh được ghi nhận từ những năm 1990. Với du khách, hiểu được giá trị khoa học và lịch sử công nhận đằng sau danh hiệu này giúp chuyến tham quan không chỉ dừng lại ở việc ngắm cảnh đẹp, mà còn hiểu vì sao nơi đây xứng đáng dành trọn ít nhất một đến hai ngày tham quan kỹ thay vì chỉ ghé qua trong vài giờ.

Bạn có thể đọc thêm: Top 10 điểm du lịch Trương Gia Giới, Phượng Hoàng Cổ Trấn: nên dành thời gian ở đâu? để biết nên ưu tiên khu vực nào trong số bốn khu thuộc Vũ Lăng Nguyên nếu không đủ thời gian tham quan hết.

[Ảnh: Thang máy ngoài trời Bách Long xây dựng xuyên vách đá tại Vũ Lăng Nguyên]

Khách Hà Nội nên biết gì trước khi khám phá vùng di sản thiên nhiên thế giới này?

Khách Hà Nội có thể tới Trương Gia Giới bằng đường bay thẳng hoặc đi đường bộ qua cửa khẩu phía Bắc, cả hai tuyến đều được nhiều đoàn khách lớn tuổi và gia đình nhiều thế hệ lựa chọn khi đi cùng hướng dẫn viên tiếng Việt hỗ trợ suốt hành trình. Vì Vũ Lăng Nguyên có tới 4 khu vực riêng biệt với hệ thống cáp treo, thang máy và xe điện nội bộ khác nhau, đoàn nên dành ít nhất 2 ngày nếu muốn tham quan trọn vẹn thay vì cố gắng đi hết trong một ngày duy nhất. Về visa, khách đi tour đoàn thường được đơn vị tổ chức hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, khách nên kiểm tra quy định mới nhất tại Đại sứ quán hoặc Lãnh sự quán Trung Quốc trước ngày khởi hành nếu cần thêm thông tin.

Nếu muốn có lịch trình đã sắp xếp sẵn để tham quan trọn vẹn khu di sản này cùng Phượng Hoàng Cổ Trấn, khách có thể tham khảo Tour Phượng Hoàng Cổ Trấn từ Hà Nội của China Trip, trong đó lịch trình thường được sắp xếp đủ thời gian cho cả bốn khu vực chính của Vũ Lăng Nguyên.

Với đoàn muốn kết hợp thêm điểm đến khác trong cùng chuyến đi Hồ Nam, có thể tìm hiểu thêm tour Trung Quốc từ Hà Nội để được tư vấn lịch trình phù hợp với thời gian và ngân sách của đoàn.

[Ảnh: Đoàn khách Hà Nội tham quan rừng trụ đá cùng hướng dẫn viên tiếng Việt]

Câu hỏi thường gặp

Cửu Trại Câu và Hoàng Long có giống Trương Gia Giới về địa hình không?

Không giống, dù cùng được UNESCO công nhận di sản thiên nhiên thế giới vào năm 1992. Cửu Trại Câu và Hoàng Long ở Tứ Xuyên nổi tiếng với hệ thống hồ nước nhiều tầng màu xanh ngọc và các dải đá vôi ngâm nước tạo màu sắc rực rỡ, trong khi Trương Gia Giới đặc trưng bởi hàng nghìn trụ đá sa thạch thạch anh đứng thẳng. Ba khu vực này được xem là ba đại diện tiêu biểu cho ba dạng cảnh quan thiên nhiên hoàn toàn khác nhau của Trung Quốc, cùng góp mặt trong đợt công nhận di sản thiên nhiên đầu tiên của nước này.

Vũ Lăng Nguyên có bị UNESCO cảnh báo hoặc đưa vào danh sách nguy cấp không?

Không, tính đến nay Vũ Lăng Nguyên chưa từng bị đưa vào danh sách di sản thế giới đang bị đe dọa, tuy các báo cáo giám sát bảo tồn định kỳ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế vẫn ghi nhận một số áp lực cần theo dõi như lượng khách du lịch tăng nhanh và hạ tầng công trình trong vùng đệm. Ban quản lý khu di sản vẫn duy trì các biện pháp giới hạn xây dựng mới trong vùng lõi để giữ nguyên giá trị đã được công nhận từ năm 1992.

Ngoài Vũ Lăng Nguyên, Trương Gia Giới còn có danh hiệu quốc tế nào khác không?

Có, Trương Gia Giới sau này còn gia nhập Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu từ năm 2004 và chính thức được UNESCO công nhận là Công viên địa chất toàn cầu theo chương trình mới từ năm 2015, danh hiệu tập trung vào giá trị nghiên cứu địa chất học của quần thể trụ đá sa thạch, khác với danh hiệu di sản thiên nhiên thế giới vốn đánh giá tổng thể cả cảnh quan và hệ sinh thái. Hai danh hiệu này bổ sung cho nhau, một bên nhấn mạnh giá trị khoa học địa chất, một bên nhấn mạnh giá trị bảo tồn thiên nhiên toàn diện.

Phim Avatar có quay tại khu vực được công nhận di sản này không?

Không quay trực tiếp tại Trung Quốc, nhưng đoàn làm phim Avatar từng tới khảo sát và lấy cảm hứng từ cảnh quan trụ đá tại Viên Gia Giới, một trong 4 khu vực thuộc Vũ Lăng Nguyên, để dựng nên hình ảnh những ngọn núi lơ lửng trong phim. Khu vực này sau đó được đặt tên một điểm ngắm cảnh gắn với bối cảnh phim để giới thiệu cho du khách, dù toàn bộ cảnh quay thực tế trong phim đều được thực hiện bằng kỹ xảo tại studio.

Vì sao gọi là Trương Gia Giới trong khi di sản thế giới lại mang tên Vũ Lăng Nguyên?

Trương Gia Giới là tên khu vực được công nhận sớm nhất và nổi tiếng nhất trong 4 khu vực, nên thường được dùng làm tên gọi chung quen thuộc với du khách, kể cả tên thành phố Trương Gia Giới hiện nay cũng dùng chung tên này. Trong khi đó, Vũ Lăng Nguyên là tên chính thức UNESCO sử dụng trong hồ sơ công nhận di sản vì đây là tên gọi bao trùm cả 4 khu vực, tránh việc chỉ nhấn mạnh một phần trong khi bỏ sót ba khu vực còn lại. Vì vậy khi tìm hiểu tài liệu tiếng Anh về di sản thế giới, du khách nên tìm từ khóa Wulingyuan thay vì chỉ tìm Zhangjiajie để có thông tin đầy đủ hơn.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia Du Lịch Trung Quốc của China Trip, đơn vị Chuyên Tour Trung Quốc từ Hà Nội với hơn 15 năm kinh nghiệm làm du lịch. Thông tin được cập nhật tháng 8/2026. Nếu bạn cần tư vấn lịch trình hoặc giá tour mới nhất, liên hệ trực tiếp tại China Trip.