Tây Hồ Hàng Châu gắn với những truyền thuyết nào? Bạch Xà truyện và Lương Sơn Bá – Chúc Anh Đài

Tây Hồ Hàng Châu gắn với hai truyền thuyết nổi tiếng bậc nhất Trung Quốc là Bạch Xà truyện, chuyện tình giữa bạch xà tinh và chàng thư sinh, gắn liền với Đoạn Kiều và Lôi Phong Tháp, cùng Lương Sơn Bá, Chúc Anh Đài, chuyện tình học trò hóa bướm, gắn với Vạn Tùng Thư Viện. Cả hai truyền thuyết đều góp phần đưa Tây Hồ trở thành Di sản Thế giới UNESCO năm 2011.

Toàn cảnh Tây Hồ Hàng Châu, bối cảnh của nhiều truyền thuyết nổi tiếng Trung Quốc

Tây Hồ Hàng Châu có gì đặc biệt để sinh ra nhiều truyền thuyết như vậy?

Tây Hồ đặc biệt nhờ cảnh sắc sơn thủy hữu tình được cải tạo qua nhiều triều đại, trở thành Di sản Văn hóa Thế giới UNESCO năm 2011 và nguồn cảm hứng cho vô số truyền thuyết, thơ ca suốt hơn nghìn năm.

Từ thời Đường, Tây Hồ đã được các quan lại, thi nhân như Bạch Cư Dị, Tô Đông Pha trực tiếp tham gia cải tạo, đắp đê, trồng cây, biến hồ nước tự nhiên thành cảnh quan văn hóa mẫu mực, ảnh hưởng tới thiết kế vườn cảnh khắp Trung Quốc, thậm chí lan sang Nhật Bản, Hàn Quốc. Danh sách Tây Hồ thập cảnh, tức mười cảnh đẹp nhất hồ, được định hình từ thời Nam Tống, gồm những địa danh quen thuộc như Đoạn kiều tàn tuyết, Tô đê xuân hiểu, Bình hồ thu nguyệt. Chính vẻ đẹp vừa thực vừa mộng của Tây Hồ qua bốn mùa là nền tảng để nhiều truyền thuyết dân gian, trong đó nổi tiếng nhất là Bạch Xà truyện và Lương Sơn Bá, Chúc Anh Đài, bén rễ và lưu truyền qua nhiều thế kỷ.

Bạn có thể đọc thêm: Vì sao Tô Châu – Hàng Châu nổi tiếng với tơ lụa? Lịch sử và nét đặc trưng của nghề dệt để hiểu rõ hơn về một nét đặc trưng khác của thành phố này ngoài truyền thuyết.

Đê Tô, một trong những công trình cải tạo Tây Hồ nổi tiếng thời nhà Tống

Bạch Xà truyện ở Tây Hồ kể về câu chuyện gì?

Bạch Xà truyện kể về mối tình giữa Bạch Tố Trinh, một bạch xà tinh tu luyện thành người, và Hứa Tiên, chàng thư sinh làm nghề bốc thuốc, bắt đầu từ cuộc gặp gỡ dưới mưa tại Đoạn Kiều bên Tây Hồ.

Sau khi kết duyên, hai người mở hiệu thuốc, sống hạnh phúc, nhưng nhà sư Pháp Hải ở Kim Sơn Tự cho rằng mối tình người, yêu tinh là nghịch lẽ tự nhiên nên tìm cách chia rẽ. Vào Tết Đoan Ngọ, Pháp Hải xúi Hứa Tiên ép vợ uống rượu hùng hoàng, khiến Bạch Tố Trinh hiện nguyên hình rắn trắng, Hứa Tiên sợ hãi mà chết. Để cứu chồng, Bạch Tố Trinh liều mình lên tiên giới trộm linh chi, hành động vốn bị cấm với yêu tinh. Sau khi Hứa Tiên bị Pháp Hải bắt giữ tại Kim Sơn Tự, Bạch Tố Trinh dâng nước nhấn chìm chùa để cứu chồng, gây nên trận đại hồng thủy. Cuối cùng, nàng bị Pháp Hải giam dưới Lôi Phong Tháp. Có hai kết được lưu truyền, bản buồn là Bạch Tố Trinh mãi bị giam, Hứa Tiên xuất gia, bản có hậu là con trai hai người sau này đỗ trạng nguyên, quay về phá tháp cứu mẹ, cả nhà đoàn tụ. Bạch Xà truyện được công nhận Di sản Văn hóa Phi vật thể Trung Quốc năm 2006.

Tranh minh họa cảnh Bạch Tố Trinh và Hứa Tiên gặp nhau tại Đoạn Kiều trong mưa

Đoạn Kiều và Lôi Phong Tháp trong Bạch Xà truyện hiện nay ra sao?

Đoạn Kiều thực chất không hề gãy, tên gọi xuất phát từ hiện tượng tuyết tan không đều khiến cây cầu trông như đứt đoạn khi nhìn từ xa, còn Lôi Phong Tháp hiện nay là công trình được xây lại từ năm 2000 đến 2002, cao 72 mét.

Đoạn Kiều có từ thời Đường, từng đổi tên nhiều lần qua các triều đại, tới năm 1922 mới có diện mạo gần với hiện tại, cảnh Đoạn kiều tàn tuyết nằm trong danh sách Tây Hồ thập cảnh từ thời Nam Tống. Lôi Phong Tháp nguyên bản được vua nước Ngô Việt cho xây năm 977 để mừng một phi tần mang thai, ban đầu gọi là Hoàng Phi Tháp. Qua thời gian, tháp hư hại do cướp biển đốt phần gỗ thời Minh, người dân sau đó còn lấy trộm gạch vì tin gạch tháp có thể trừ tà, khiến tháp đổ sập hoàn toàn ngày 25 tháng 9 năm 1924. Trong quá trình khai quật dựng lại tháp mới giai đoạn 2000 đến 2002, các nhà khảo cổ tìm thấy tượng Phật mạ vàng, gương đồng, tiền cổ, tượng ngọc dưới nền tháp cũ. Tháp mới cao 72 mét, gồm phần đế hai tầng cao 10 mét, thân tháp năm tầng cao 46 mét và phần đỉnh trang trí cao 18 mét, vé tham quan hiện khoảng 40 tệ mỗi người.

Lôi Phong Tháp bên Tây Hồ, công trình được xây lại từ năm 2000 đến 2002

Lương Sơn Bá, Chúc Anh Đài ở Hàng Châu kể về câu chuyện gì?

Lương Sơn Bá, Chúc Anh Đài kể về Chúc Anh Đài, cô gái giả trai đi học, và Lương Sơn Bá, bạn học cùng trường tại Hàng Châu, nảy sinh tình cảm sau ba năm kề cận nhưng không thể đến được với nhau.

Chúc Anh Đài giả trai tới Vạn Tùng Thư Viện ở Hàng Châu học, kết bạn rồi kết nghĩa huynh đệ với Lương Sơn Bá suốt ba năm mà chàng không hề hay biết bạn học là nữ. Khi Chúc Anh Đài phải về nhà, Lương Sơn Bá tới thăm mới biết sự thật, hai người thổ lộ tình cảm nhưng đã muộn vì cha Chúc Anh Đài trót hứa gả nàng cho con trai một gia đình khác. Lương Sơn Bá u uất sinh bệnh rồi qua đời. Ngày Chúc Anh Đài xuất giá, kiệu hoa đi ngang mộ Lương Sơn Bá thì trời nổi giông bão, nàng xuống kiệu, mặc tang phục quỳ khóc trước mộ, mộ phần bỗng nứt ra, nàng lao vào trong, mộ khép lại, từ đó bay ra một đôi bướm quấn quýt không rời. Câu chuyện được ví như Romeo và Juliet phương Đông.

Tượng đôi bướm biểu tượng cho kết truyện Lương Sơn Bá, Chúc Anh Đài

Vạn Tùng Thư Viện gắn với Lương Sơn Bá, Chúc Anh Đài như thế nào, mộ thật ở đâu?

Vạn Tùng Thư Viện tại Hàng Châu được xem là nơi Lương Sơn Bá, Chúc Anh Đài từng theo học ba năm, nhưng phần mộ được nhiều nơi nhận là địa điểm chính thức, trong đó Ninh Ba là nơi có hồ sơ, di tích liên quan lâu đời nhất.

Ghi chép sớm nhất về câu chuyện xuất hiện cuối thời Đường, trong sách Thập Đạo Tứ Phiên Chí của Lương Tái Ngôn với câu liệt nữ Chúc Anh Đài cùng táng với Lương Sơn Bá, sau đó được kể chi tiết hơn trong Tuyên Thất Chí của Trương Đọc. Bối cảnh truyện được đặt vào thời Đông Tấn, khoảng năm 266 đến 420, dù giới nghiên cứu xem đây là mốc thời gian mang tính truyền thuyết hơn là sự kiện lịch sử xác thực, với Chúc Anh Đài quê ở Thượng Ngu còn Lương Sơn Bá quê ở Cối Kê, nay thuộc Thiệu Hưng. Tại Ninh Ba hiện có mộ phần, đền thờ Lương Sơn Bá được cho là xây từ năm 347, cùng một số di tích liên quan khác, được giới nghiên cứu văn hóa Lương Chúc công nhận là địa điểm gắn với câu chuyện. Dù mộ phần thật sự nằm ở Ninh Ba, Hàng Châu vẫn giữ vai trò quan trọng trong câu chuyện nhờ Vạn Tùng Thư Viện, bối cảnh nơi mối tình bắt đầu.

Bạn có thể đọc thêm: Đi thuyền trên kênh đào cổ Tô Châu: nên đi ban ngày hay buổi tối, trải nghiệm có gì khác? để tham khảo thêm một trải nghiệm sông nước gần đó nếu kết hợp Hàng Châu cùng Tô Châu trong một chuyến đi.

Ngoài hai truyền thuyết này, Tây Hồ còn gắn với câu chuyện nào khác?

Ngoài Bạch Xà truyện và Lương Sơn Bá, Chúc Anh Đài, Tây Hồ còn gắn với Tô Tiểu Tiểu, nữ thi nhân, kỹ nữ tài sắc thời Nam Tề được nhiều văn nhân đời sau nhắc tới trong thơ ca.

Mộ Tô Tiểu Tiểu nằm ngay cạnh Tây Lãnh Kiều, một trong những điểm dừng quen thuộc khi dạo quanh hồ, thường được nhắc cùng câu chuyện tình duyên dang dở đầy chất thơ hơn là tình tiết ly kỳ như hai truyền thuyết trên. Ba câu chuyện này, cùng cảnh sắc Tây Hồ thập cảnh, tạo thành lớp trầm tích văn hóa dân gian đặc trưng khiến Tây Hồ không chỉ đẹp về cảnh quan mà còn giàu về câu chuyện, lý do nhiều đoàn khách quốc tế, trong đó có khách Việt Nam, thường dành riêng nửa ngày chỉ để nghe hướng dẫn viên kể chuyện trong lúc dạo hồ.

Kinh nghiệm tham quan các điểm gắn với truyền thuyết Tây Hồ cho khách Hà Nội

Khách nên dành ít nhất nửa ngày để đi bộ hoặc đạp xe quanh Tây Hồ, ghé Đoạn Kiều, Lôi Phong Tháp và Vạn Tùng Thư Viện, ba điểm nằm không quá xa nhau và đều có thể kết hợp trong cùng một buổi tham quan.

Đoạn Kiều nằm ở bờ đông bắc hồ, không mất phí vào cửa, trong khi Lôi Phong Tháp ở bờ nam có vé khoảng 40 tệ mỗi người, nên đặt trước qua ứng dụng để tránh xếp hàng vào cuối tuần. Vạn Tùng Thư Viện nằm tách biệt hơn, gần núi Phượng Hoàng, phù hợp cho khách muốn tìm hiểu sâu về câu chuyện Lương Sơn Bá, Chúc Anh Đài thay vì chỉ tham quan lướt.

Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà chúng tôi đã dẫn, khách thường thích nghe kể chuyện Bạch Xà truyện ngay tại Đoạn Kiều hơn là đọc trước ở nhà, vì cảnh thực tế giúp câu chuyện dễ hình dung và nhớ lâu hơn hẳn.

Bạn có thể đọc thêm: Tơ lụa Tô Châu: tham quan xưởng có gì và cách nhận biết lụa thật khi mua để kết hợp thêm một điểm dừng chân thú vị khi tham quan vùng Giang Nam.

Với đoàn khách muốn kết hợp Tây Hồ cùng nhiều điểm đến khác trong một hành trình dài ngày, có thể tham khảo Tour Bắc Kinh Thượng Hải Từ Hà Nội để xem lịch trình kết hợp cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Bạch Xà truyện có nguồn gốc từ khi nào, có phải chuyện thật không?

Bạch Xà truyện là truyền thuyết dân gian, không phải sự kiện lịch sử, được ghi chép thành truyện ngắn rõ ràng nhất vào thời Minh trong tuyển tập của nhà văn Phùng Mộng Long, sau đó phát triển thêm qua các vở kịch, hí khúc thời Thanh. Bối cảnh Đoạn Kiều, Lôi Phong Tháp là có thật, nhưng câu chuyện tình giữa người và bạch xà tinh hoàn toàn mang tính hư cấu.

Vì sao người dân từng lấy gạch Lôi Phong Tháp mang về nhà?

Do quan niệm dân gian tin rằng gạch của Lôi Phong Tháp có thể trừ tà, mang lại may mắn, nhiều người từng lén lấy gạch mang về nhà suốt nhiều năm, góp phần khiến kết cấu tháp suy yếu nghiêm trọng trước khi sụp đổ hoàn toàn năm 1924.

Mộ Lương Sơn Bá, Chúc Anh Đài thật sự ở đâu?

Nhiều địa phương từng nhận là nơi có mộ thật của Lương Sơn Bá, Chúc Anh Đài, nhưng khu vực Ninh Ba, tỉnh Chiết Giang, được xem là có hồ sơ, di tích lâu đời nhất, gồm cả đền thờ được cho là xây từ năm 347. Hàng Châu không giữ mộ phần nhưng là nơi gắn với giai đoạn đẹp nhất câu chuyện, khi hai người còn là bạn học tại Vạn Tùng Thư Viện.

Hai truyền thuyết này có được dựng thành phim, cải lương không?

Có. Lương Sơn Bá, Chúc Anh Đài từng được chuyển thể thành nhiều phiên bản Việt kịch, phim điện ảnh Hồng Kông nổi tiếng, còn Bạch Xà truyện cũng nhiều lần được dựng thành phim truyền hình, phim hoạt hình tại Trung Quốc. Cả hai câu chuyện cũng khá quen thuộc với khán giả Việt Nam qua các bản phim, cải lương được chiếu, dựng lại từ nhiều thập niên trước.

Nên tham quan các điểm truyền thuyết Tây Hồ vào mùa nào?

Mùa xuân, khoảng tháng 3 đến tháng 4, là thời điểm đẹp nhất vì trùng với cảnh Tô đê xuân hiểu trong Tây Hồ thập cảnh, còn nếu muốn tận mắt thấy khung cảnh gần giống Đoạn kiều tàn tuyết như trong Bạch Xà truyện thì nên chọn những đợt lạnh hiếm hoi có tuyết vào cuối tháng 12, đầu tháng 1.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia Du Lịch Trung Quốc Từ Hà Nội của China Trip, đơn vị chuyên tổ chức tour Trung Quốc với hơn 15 năm kinh nghiệm làm du lịch tại Hà Nội. Thông tin được cập nhật tháng 8/2026. Nếu bạn cần tư vấn lịch trình hoặc giá tour mới nhất, liên hệ trực tiếp tại China Trip.