Văn hóa dùng đũa, gọi món và ăn uống ở Trung Quốc: nên biết gì để không bỡ ngỡ?

Để không bỡ ngỡ khi ăn uống ở Trung Quốc, bạn cần nhớ ba điều cơ bản: không cắm đũa thẳng đứng vào bát cơm, gọi món để ăn chung giữa bàn và chấp nhận nhịp ăn ồn ào, nhanh, nhiều món. Người Trung Quốc ăn theo kiểu chia sẻ, các đĩa lớn đặt giữa bàn xoay, ai cũng gắp chung. Với khách Hà Nội, phần lớn quy tắc khá giống Việt Nam, chỉ một vài điểm về đũa và bàn xoay cần để ý.

[Ảnh: Bàn ăn Trung Quốc với mâm xoay và nhiều món đặt chung giữa bàn]

Văn hóa dùng đũa ở Trung Quốc có gì cần lưu ý?

Văn hóa dùng đũa ở Trung Quốc có vài kiêng kỵ quan trọng, trong đó tuyệt đối không cắm đũa thẳng đứng vào bát cơm vì giống hình thắp hương cho người đã khuất. Đây là lỗi dễ mắc nhất với người mới và cần tránh ngay từ bữa đầu.

Ngoài ra còn một số quy tắc nên nhớ. Không gõ đũa vào bát vì bị xem là hành động của người ăn xin, không dùng đũa chỉ trỏ vào người khác, và không xiên thẳng thức ăn bằng một chiếc đũa. Khi gắp thức ăn chung, ở nhiều nơi người ta dùng đũa hoặc thìa chung để giữ vệ sinh, bạn nên quan sát và làm theo. Khi đặt đũa xuống nghỉ, hãy gác ngang lên gác đũa hoặc mép bát thay vì cắm vào đồ ăn.

Phần lớn các quy tắc này khá gần với văn hóa Việt nên người Hà Nội không khó làm quen. Theo kinh nghiệm nhiều đoàn khách Hà Nội mà chúng tôi đã dẫn, chỉ cần nhắc trước một lần về chuyện cắm đũa và gõ đũa là cả đoàn đều nhớ và thực hiện tự nhiên. Bạn có thể tham khảo các tuyến trải nghiệm văn hóa và ẩm thực tại Du lịch Trung Quốc từ Hà Nội.

Bạn có thể đọc thêm: Du lịch Trung Quốc cần biết những điều kiêng kỵ, phong tục gì để không bất lịch sự? để hiểu rõ hơn về các phong tục và điều nên tránh.

Gọi món ở Trung Quốc như thế nào cho đúng?

Gọi món ở Trung Quốc theo nguyên tắc chọn nhiều món đặt chung giữa bàn để cả nhóm cùng ăn, không gọi suất riêng từng người như kiểu phương Tây. Số món thường nhiều hơn số người một chút, gồm cả món mặn, món rau, món canh và cơm hoặc mì.

Một mâm cân đối thường có vài món thịt, một đến hai món rau, một món canh và tinh bột là cơm hoặc mì. Người Trung Quốc coi trọng sự đa dạng nên bàn ăn thường nhiều màu sắc và cách chế biến khác nhau. Ở các thành phố lớn, nhiều quán có thực đơn kèm hình ảnh hoặc gọi món qua mã QR trên điện thoại, rất tiện cho người không biết tiếng Trung. Khi gọi món cay như ở Thành Đô hay Trùng Khánh, bạn nên hỏi rõ độ cay và có thể yêu cầu giảm cay.

Nếu đi tự túc và lo rào cản ngôn ngữ, ứng dụng dịch sẽ giúp ích rất nhiều khi gọi món. Bạn có thể chụp ảnh thực đơn để dịch, hoặc chỉ tay vào hình món muốn ăn.

Bạn có thể đọc thêm: Không biết tiếng Trung, dùng app dịch để giao tiếp và gọi món thế nào? để hiểu rõ hơn về cách gọi món khi không biết tiếng.

[Ảnh: Thực đơn nhà hàng Trung Quốc có hình ảnh và mã QR gọi món]

Bàn xoay và cách ăn chung ở Trung Quốc hoạt động ra sao?

Bàn xoay là mâm tròn quay được đặt giữa bàn lớn, dùng để các món ăn chung di chuyển tới từng người mà không phải với tay. Đây là nét đặc trưng trong bữa ăn nhóm và tiệc ở Trung Quốc, rất phổ biến khi đi tour đoàn.

Khi dùng bàn xoay, bạn nên xoay nhẹ nhàng theo một chiều và đợi người khác gắp xong rồi mới xoay tiếp, tránh xoay khi người bên cạnh đang lấy đồ. Món nên được mời người lớn tuổi nhất hoặc khách quý trước, đây là phép lịch sự được coi trọng. Khi ăn, bạn gắp phần thức ăn về bát hoặc đĩa riêng của mình rồi mới ăn, không ăn trực tiếp từ đĩa chung.

Trong các bữa của tour đoàn, hướng dẫn viên thường sắp xếp chỗ ngồi và nhắc nhịp ăn, nên người lớn tuổi không phải lo lúng túng. Cách ăn chia sẻ này thực ra rất giống mâm cơm gia đình Việt nên đa số khách Hà Nội thấy quen thuộc và ấm cúng.

Văn hóa uống trà, rượu và đồ uống trong bữa ăn Trung Quốc thế nào?

Trong bữa ăn Trung Quốc, trà nóng và nước ấm được dùng phổ biến hơn nước đá, và trà thường được rót mời nhau như một phép lịch sự. Hiểu thói quen này giúp bạn không bất ngờ khi bàn ăn hiếm khi có đá lạnh.

Khi ai đó rót trà cho bạn, ở nhiều vùng người ta gõ nhẹ hai ngón tay xuống bàn để cảm ơn mà không cần dừng câu chuyện. Trong các bữa tiệc, người Trung Quốc hay mời rượu và nâng ly chúc nhau, khi chạm ly nên để miệng ly của mình thấp hơn một chút với người lớn tuổi để tỏ sự kính trọng. Tuy nhiên bạn hoàn toàn có thể từ chối rượu một cách lịch sự nếu không uống được, chỉ cần nâng ly trà hoặc nước thay thế.

Nếu quen uống nước lạnh, bạn nên mang theo nước đóng chai riêng, vì nhiều nhà hàng chỉ phục vụ nước ấm hoặc trà. Nước đóng chai bán rất sẵn ở cửa hàng tiện lợi với giá chỉ vài nhân dân tệ một chai.

[Ảnh: Rót trà nóng mời nhau trong bữa ăn truyền thống Trung Quốc]

Ăn uống khi đi tour Trung Quốc từ Hà Nội có gì cần biết?

Khi đi tour Trung Quốc từ Hà Nội, các bữa ăn thường được sắp theo chương trình theo kiểu bàn chung nhiều món với mức ăn khoảng 30 đến 40 nhân dân tệ một bữa, do hướng dẫn viên tiếng Việt chọn nhà hàng hợp đoàn. Với tỷ giá tham khảo tháng 6/2026 khoảng 3.800 đến 3.900 đồng một nhân dân tệ, mỗi bữa tương đương 120.000 đến 160.000 đồng.

Khẩu vị mỗi tuyến mỗi khác, nên bạn có thể chọn theo sở thích. Tuyến Quảng Châu thiên về món thanh và dimsum, tham khảo tour quảng châu thâm quyến, trong khi tuyến Thành Đô và Trùng Khánh nhiều món cay tê, xem tour trùng khánh. Phần lớn món Trung Quốc khá gần khẩu vị Việt, nhưng các vùng cay nhiều dầu nên báo trước nếu đi cùng người già hoặc trẻ nhỏ. Hầu hết nhà hàng đều có cơm trắng và món ít cay, bạn chỉ cần nói với hướng dẫn viên để gọi phần phù hợp.

Về chặng đi, khách Hà Nội có thể bay thẳng từ sân bay Nội Bài tới Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu, Thành Đô, hoặc đi đường bộ qua cửa khẩu phía Bắc như Lào Cai sang Hà Khẩu để tới Vân Nam, tham khảo tour côn minh đại lý đường bộ. Khi chọn tour, bạn nên ưu tiên đơn vị minh bạch chi phí, nói rõ đã gồm mấy bữa ăn và có bữa nào tự túc, hạn chế điểm mua sắm và có hợp đồng, mức cọc rõ ràng, chẳng hạn Tour Trung Quốc từ Hà Nội với lịch trình rõ ràng từng ngày.

Về giấy tờ, phần lớn trường hợp công dân Việt Nam cần visa du lịch khi nhập cảnh Trung Quốc. Một số tuyến đường bộ khu vực biên giới có thể dùng giấy thông hành cho phạm vi hạn chế, và một số điểm đến miễn visa cho khách đoàn đi theo công ty lữ hành chỉ định. Quy định có thể thay đổi, vui lòng kiểm tra thông tin và hồ sơ mới nhất tại Đại sứ quán hoặc Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc, hoặc liên hệ chinatrip.com.vn để được hỗ trợ làm visa và giấy thông hành.

Bạn có thể đọc thêm: Ẩm thực Trung Quốc có gì đặc sắc? Tổng quan các món và vùng ẩm thực nên thử để hiểu rõ hơn về các vùng ẩm thực và món nên gọi.

[Ảnh: Mâm cơm tour đoàn có cơm trắng và nhiều món ít cay hợp khẩu vị Việt]

Một số lưu ý nhỏ khác trên bàn ăn ở Trung Quốc

Ngoài đũa và bàn xoay, bạn nên biết thêm vài thói quen nhỏ để ứng xử tự nhiên và lịch sự trong bữa ăn. Những điểm này tuy nhỏ nhưng giúp bạn hòa nhập và tránh hiểu lầm không đáng có.

Người Trung Quốc thường ăn khá nhanh và bàn ăn có thể khá ồn ào, đây là không khí bình thường thể hiện sự vui vẻ chứ không phải bất lịch sự. Việc để lại một chút thức ăn trên đĩa đôi khi được xem là dấu hiệu chủ nhà đãi khách đủ đầy, dù ngày nay nhiều nơi cũng khuyến khích ăn hết để tránh lãng phí. Khi ăn xong, bạn không cần dọn dẹp mà chỉ cần đặt đũa ngay ngắn lên gác đũa.

Về thanh toán, ở nhà hàng người mời thường giành trả tiền cho cả bàn, việc chia tiền sòng phẳng ít phổ biến hơn ở Việt Nam. Hầu hết nơi đều dùng thanh toán điện tử qua điện thoại, nên bạn nên mang theo một ít tiền mặt nhân dân tệ cho trường hợp quán nhỏ. Với người ăn chay, kiêng nội tạng hoặc dị ứng, hãy báo trước với hướng dẫn viên hoặc nhà hàng để được sắp món phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Ở Trung Quốc ăn nhà hàng có cần để lại tiền tip không? Văn hóa tip không phổ biến ở phần lớn nhà hàng Trung Quốc, khác với nhiều nước phương Tây. Tại các quán bình dân và nhà hàng thường, bạn không cần để tiền tip. Một số khách sạn cao cấp hoặc nhà hàng phục vụ khách quốc tế có thể đã tính sẵn phí phục vụ vào hóa đơn.

Trẻ em đi cùng có cần theo các quy tắc bàn ăn này không? Trẻ nhỏ thường được châm chước nên không cần quá lo lắng về quy tắc. Tuy nhiên bạn vẫn nên nhắc bé không cắm đũa vào bát cơm và không gõ bát đũa để tạo thói quen lịch sự. Nhiều nhà hàng có ghế cho trẻ và các món dễ ăn như cơm rang, mì và sủi cảo.

Có nên mang theo đũa hoặc thìa riêng khi đi Trung Quốc không? Không cần thiết vì nhà hàng luôn có sẵn đũa, thìa và bát. Tuy nhiên nếu quen dùng dụng cụ riêng hoặc đi cùng trẻ nhỏ, bạn có thể mang theo một bộ cho yên tâm. Nhiều quán hiện dùng đũa dùng một lần nên khá vệ sinh.

Người Trung Quốc có kiêng gì về số món hoặc cách bày bàn không? Một số gia đình kiêng bày số món hoặc cách sắp đặt mang ý nghĩa không may, ví dụ tránh phục vụ một số món trong dịp đặc biệt. Tuy nhiên với khách du lịch thông thường, các nhà hàng không đặt nặng điều này. Bạn chỉ cần ăn uống tự nhiên và lịch sự là đủ.

Khi được chủ nhà hoặc đối tác mời ăn, nên cư xử thế nào cho phải phép? Bạn nên để người lớn tuổi hoặc chủ tiệc bắt đầu trước, nhận đồ ăn và trà bằng thái độ lịch sự, và nói lời cảm ơn. Khi được mời rượu mà không uống được, hãy từ chối nhẹ nhàng và nâng ly nước thay thế. Một lời khen về món ăn cũng được xem là cử chỉ thân thiện và được chủ nhà trân trọng.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia Du Lịch Trung Quốc của China Trip, đơn vị chuyên tổ chức tour Trung Quốc từ Hà Nội với 15 năm kinh nghiệm làm du lịch tại Hà Nội. Thông tin được cập nhật tháng 6/2026. Nếu bạn cần tư vấn lịch trình hoặc giá tour mới nhất, liên hệ trực tiếp tại China Trip.