Võ Thiếu Lâm: Nguồn gốc và tinh thần võ học có gì đặc biệt?

Chùa Thiếu Lâm Tự được xây dựng khi nào, ở đâu?

Chùa Thiếu Lâm Tự được xây dựng vào năm 495 dưới thời Bắc Ngụy Hiếu Văn Đế (北魏孝文帝), dành cho một nhà sư Ấn Độ tên Bạt Đà (跋陀, Bátuó) để dịch kinh và truyền đạo.

Chùa tọa lạc dưới chân núi Thiếu Thất (少室山, Shàoshì Shān), một ngọn trong dãy Tung Sơn (嵩山, Sōngshān), cách trung tâm thành phố Đăng Phong (登封, Dēngfēng), tỉnh Hà Nam khoảng 13km về phía tây bắc.

Tên gọi "Thiếu Lâm" xuất phát từ chính vị trí này: "Thiếu" lấy từ núi Thiếu Thất, "Lâm" nghĩa là rừng cây rậm rạp bao quanh, nên "Thiếu Lâm Tự" hiểu nôm na là "ngôi chùa trong rừng dưới núi Thiếu Thất".

Đây là mốc thời gian gốc trả lời trực tiếp câu hỏi võ Thiếu Lâm bắt nguồn từ đâu về mặt địa lý và lịch sử, dù tại thời điểm xây dựng, chùa vẫn thuần túy là nơi tu hành Phật giáo, chưa gắn với võ thuật.

Toàn cảnh chùa Thiếu Lâm Tự dưới chân núi Tung Sơn

Bồ Đề Đạt Ma là ai? Có thật là người sáng lập võ Thiếu Lâm?

Bồ Đề Đạt Ma (菩提达摩, Bodhidharma) là nhà sư Ấn Độ đến Thiếu Lâm Tự khoảng năm 527, tức khoảng 30 năm sau khi chùa được xây dựng, và được xem là Sơ Tổ của Thiền tông Trung Hoa, vai trò này được giới sử học và Phật giáo công nhận khá thống nhất.

Truyền thuyết kể ông từng "diện bích" (ngồi quay mặt vào vách đá) thiền định suốt 9 năm trong một hang động gần chùa, sau đó truyền y bát cho đệ tử Huệ Khả (慧可, Huìkě), người được ghi nhận là Nhị Tổ Thiền tông.

Tuy nhiên, việc xem Bồ Đề Đạt Ma là người sáng lập võ thuật Thiếu Lâm vẫn là chuyện gây tranh cãi trong giới nghiên cứu.

Ngay cả các nguồn Phật giáo cũng thừa nhận đây "vẫn còn là chuyện phải bàn", và việc gán hai cuốn Dịch Cân Kinh, Tẩy Tủy Kinh cho ông tiếp tục gây nhiều tranh cãi vì thiếu bằng chứng văn bản gốc đáng tin cậy.

Vai trò lịch sử chắc chắn nhất của ông vẫn là khai sáng Thiền tông tại Trung Hoa, còn việc sáng lập một hệ thống võ thuật hoàn chỉnh là điều khó khẳng định.

Tượng Bồ Đề Đạt Ma trong khuôn viên Thiếu Lâm Tự

Nếu không phải Bồ Đề Đạt Ma, ai đặt nền móng cho võ Thiếu Lâm?

Nhiều nhà nghiên cứu lịch sử Trung Hoa cho rằng nền móng luyện tập thể chất tại Thiếu Lâm Tự có thể bắt nguồn từ vị trụ trì thứ hai của chùa, nhà sư Tăng Trù (稠禅师, Chóu Chánshī), người sống cùng thời kỳ đầu của chùa và nổi tiếng với sức khỏe, sự dẻo dai hơn hẳn người thường.

Một truyền thuyết khác gắn với bài tập "Thập Bát La Hán Chưởng" (18 bàn tay La Hán), vốn chỉ là các động tác hít thở, vươn vai đơn giản giúp tăng nhân giữ sức khỏe sau nhiều giờ ngồi thiền, được xem như "hạt giống" ban đầu.

Từ hạt giống đó, các bài quyền thực thụ như La Hán Quyền mới dần dần hình thành và được hệ thống hóa qua nhiều thế kỷ, từ thời Đường, Tống cho tới Minh, bởi nhiều thế hệ tăng nhân khác nhau chứ không phải công trình của riêng một cá nhân.

Đây là cách trả lời trung thực nhất cho câu hỏi võ Thiếu Lâm bắt nguồn từ đâu: một quá trình tích lũy dài hơi hơn là một khoảnh khắc sáng lập duy nhất.

Tăng nhân Thiếu Lâm luyện tập các động tác cơ bản trong sân chùa

Sự kiện 13 nhà sư cứu Đường Thái Tông có thật không?

Sự kiện 13 nhà sư Thiếu Lâm hỗ trợ Lý Thế Dân, tức Đường Thái Tông sau này, là có thật và được ghi chép trên tấm bia đá "Thiếu Lâm Tự bi" còn lưu giữ tại chùa đến ngày nay.

Năm 621, khi nhà Đường mới lập còn phải giao tranh với các thế lực cát cứ, 13 nhà sư Thiếu Lâm đã tham gia một chiến dịch bí mật, bắt sống viên tướng cháu của quân phiệt Vương Thế Sung (王世充), góp phần giúp quân Đường giành lợi thế.

Để đáp tạ, triều đình ban đất đai cho chùa và cho phép Thiếu Lâm Tự nuôi dưỡng "tăng binh", chính thức hóa việc luyện võ tại đây lần đầu tiên.

Phiên bản truyền thuyết dân gian sau này phóng đại xa hơn nhiều, mô tả cảnh các nhà sư cầm gậy giao chiến trực diện ngoài trận địa như một đội quân thiện chiến, hình ảnh này hình thành đầy đủ vào thời Nguyên và được bộ phim "Thiếu Lâm Tự" năm 1982 của Lý Liên Kiệt khuếch đại thêm trong văn hóa đại chúng.

Bia đá cổ ghi chép sự kiện lịch sử tại khuôn viên Thiếu Lâm Tự

Võ Thiếu Lâm phát triển qua các triều đại như thế nào?

Võ Thiếu Lâm phát triển liên tục qua nhiều triều đại sau sự kiện năm 621, chứ không dừng lại ở một cột mốc.

Thời Tống, chùa bắt đầu thu thập, nghiên cứu có hệ thống các kỹ thuật võ thuật lưu truyền trong dân gian để bổ sung vào bài luyện của tăng nhân.

Thời Minh, theo một số tài liệu võ học, tướng Thích Kế Quang (戚继光, Qī Jìguāng) từng vận dụng côn pháp Thiếu Lâm để huấn luyện binh sĩ chống giặc cướp biển Nhật Bản dọc bờ biển Đông Nam Trung Hoa.

Cũng trong giai đoạn này, theo truyền thuyết võ học được nhiều tài liệu nhắc tới, nhà sư Giác Viễn (觉远, Juéyuǎn) cùng võ sư Bạch Ngọc Phong đã góp phần hệ thống hóa Ngũ Hình Quyền (五形拳, Wǔxíng Quán) mô phỏng dáng vẻ 5 loài: rồng, hổ, rắn, báo và hạc.

Quá trình bồi đắp qua nhiều triều đại như vậy giải thích vì sao võ Thiếu Lâm ngày nay sở hữu kho bài quyền đồ sộ thay vì chỉ một vài chiêu thức cố định.

Tranh minh họa tăng binh Thiếu Lâm luyện côn pháp thời cổ

Triết lý "Thiền Võ hợp nhất" của Thiếu Lâm có ý nghĩa gì?

Triết lý "Thiền Võ hợp nhất" (禅武合一, Chán Wǔ Héyī) là tư tưởng cốt lõi làm nên tinh thần đặc biệt của võ Thiếu Lâm, xem võ thuật không phải mục đích cuối cùng mà là phương tiện để tu tâm dưỡng tính.

Theo tư tưởng này, mỗi buổi luyện quyền cũng là một buổi thiền định trong vận động, giúp tăng nhân rèn ý chí, sự tập trung và tính kiên nhẫn giống như khi ngồi thiền tĩnh lặng.

Truyền thống Thiếu Lâm đặt ra những giới luật nghiêm ngặt đi kèm, trong đó nguyên tắc quan trọng nhất là võ chỉ được dùng để tự vệ và rèn luyện bản thân, tuyệt đối không được ỷ vào võ công để gây hại người khác hay phô trương sức mạnh.

Chính triết lý này giúp phân biệt võ Thiếu Lâm với nhiều môn phái võ thuật thuần túy chú trọng chiến đấu, và cũng là lý do môn phái này gắn liền mật thiết với đời sống tu hành trong chùa suốt hơn một thiên niên kỷ qua.

Tăng nhân Thiếu Lâm ngồi thiền trước giờ luyện võ buổi sáng

Võ Thiếu Lâm ngày nay được bảo tồn, giảng dạy ra sao?

Võ Thiếu Lâm ngày nay được bảo tồn qua cả kênh chính thức lẫn hệ thống đào tạo quy mô lớn tại Đăng Phong.

Năm 2010, UNESCO công nhận quần thể "Di tích lịch sử Đăng Phong - Trung tâm Trời Đất" là di sản văn hóa thế giới, gồm 8 cụm kiến trúc trải rộng khoảng 40km², trong đó khu lõi chùa Thiếu Lâm Tự được xếp bảo vệ cấp tỉnh.

Song song đó, trường võ Tagou (塔沟武术学校), thành lập năm 1978 bởi ông Lưu Bảo Sơn, đệ tử của chùa Thiếu Lâm, hiện có khoảng 35.000 học viên theo học ngay cạnh chùa, trở thành một trong những trường dạy võ lớn nhất thế giới và giúp Đăng Phong được mệnh danh là "thành phố công phu".

Nhiều du khách khi tìm hiểu tới đây cũng kết hợp Thiếu Lâm Tự trong hành trình khám phá rộng hơn qua tour Tây An – Lạc Dương, vì ba điểm này thường nằm chung một tuyến di chuyển tại tỉnh Hà Nam và Thiểm Tây.

Đọc thêm: Gợi ý lịch trình Tây An – Lạc Dương – Thiếu Lâm Tự 7 ngày 6 đêm

Học viên nhỏ tuổi luyện võ tại một trường võ ở Đăng Phong

Khách du lịch có thể trải nghiệm gì khi đến thăm Thiếu Lâm Tự?

Khách du lịch khi đến thăm Thiếu Lâm Tự có thể tham quan các công trình chính như Thiên Vương Điện, Đại Hùng Bảo Điện (大雄宝殿), được xem là trái tim của chùa, và Tàng Kinh Các (藏经阁), nơi từng lưu giữ nhiều tư liệu võ học quý giá.

Một điểm không thể bỏ qua là Tháp Lâm (塔林, Tǎlín), khu rừng tháp cổ với hơn 240 ngọn tháp là nơi an táng các cao tăng qua nhiều triều đại, khởi dựng từ thời Đường, du khách thường dành khoảng 30 đến 45 phút để tham quan khu vực này.

Đặc biệt, vé vào cổng khoảng 80 nhân dân tệ đã bao gồm xem biểu diễn võ thuật trực tiếp tại Võ Thuật Quán, với khoảng 5 suất diễn mỗi ngày, mỗi suất kéo dài 20 đến 30 phút, không cần mua vé riêng.

Đọc thêm: Đi Thiếu Lâm Tự có được xem biểu diễn võ không? Cần lưu ý gì?

Buổi biểu diễn võ thuật của tăng nhân tại Võ Thuật Quán

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ China Trip (ChinaTrip.com.vn), chuyên tour Trung Quốc khởi hành từ Hà Nội, TravelVietnam Hà Nội (TravelVietnam.com.vn) quản lý và vận hành.